NMa Nederlandse Mededingingsautoriteit

Boeteregels geven inzicht in de manier waarop de NMa boetes vaststelt. De hoogte van de boete hangt af van de omzet van het overtredende bedrijf en is gerelateerd aan de economische context van de overtreding. Ook ernst en duur van de overtreding spelen een rol.

Met het opleggen van boetes beoogt de NMa overtredingen te bestraffen en herhaling te voorkomen, zowel door de beboete onderneming of persoon zelf als door anderen. Met het opleggen van boetes beoogt de NMa niet het voordeel te ontnemen dat met de overtreding is verkregen. Boetes zijn niet fiscaal aftrekbaar.

De NMa kan boetes opleggen bij overtreding van de Mededingingswet, de Elektriciteitswet 1998, de Gaswet, de Wet onafhankelijk netbeheer, de Spoorwegwet, de Wet luchtvaart, de Loodsenwet, de Telecommunicatiewet, de Wet op het financieel toezicht, de Wet implementatie EG-richtlijnen energie efficiëntie en de Algemene Wet bestuursrecht.

Er zijn drie soorten boeteregels: 

1. voor overtredingen van het kartelverbod (artikel 6 van de Mededingingswet en/of artikel 101 Verdrag inzake de Werking van de Europese Unie) en misbruik van economische machtsposities (artikel 24 van de Mededingingswet en/of artikel 102 Verdrag inzake de Werking van de Europese Unie) door ondernemingen; 

2. overtredingen van de overige bepalingen van de Mededingingswet plus de energie- en vervoerwetten; 

3. voor overtredingen van sommige hierboven genoemde wetten door natuurlijke personen.

In de loop der jaren zijn de regels aangescherpt en zijn er regels bijgekomen.

Om de boete voor een overtreding van het kartelverbod of het verbod op misbruik van een economische machtspositie te bepalen, gaat de NMa uit van de omzet die bij de overtreding betrokken is. Hiervan wordt 10% als boetegrondslag genomen. Dit bedrag wordt vermenigvuldigd met een bepaalde factor, afhankelijk van de zwaarte van de overtreding.

Oorspronkelijk hanteerde de NMa drie bandbreedtes voor deze factoren. Bij zeer zware overtredingen was de vermenigvuldigingsfactor 1,5 tot 3, bij zware overtredingen lag deze tussen 0 tot 2, en bij minder zware overtredingen werd een factor tussen 0 en 1 gekozen.

Met de invoering van strengere boeteregels per 1 oktober 2009 is de indeling in drie categorieën gehandhaafd en is bepaald dat de factor naar gelang de ernst van de overtreding op ten hoogste 5 wordt vastgesteld. Bijkomende omstandigheden bepalen of de aldus vastgestelde basisboete wordt verhoogd of verlaagd.

De zaken die vanaf 1 oktober 2009 in behandeling zijn, vallen onder deze strengere boeteregels. Die houden in dat de basisboete (het bedrag dat wordt vastgesteld op grond van de bij de overtreding betrokken omzet: zie hiervoor) verhoogd kan worden met maximaal 25% van de betrokken omzet in het laatste jaar van deelname aan de overtreding.

Deze ‘basisboetetoeslag’ voor zeer zware overtredingen past de Europese Commissie ook toe. De boete wordt met ten hoogste 100% verhoogd als het bedrijf al eerder voor een vergelijkbare overtreding is beboet (recidive), tenzij dit gezien de omstandigheden van het geval evident onredelijk zou zijn. Zoals hierboven aangegeven, is het maximum van de factor waarmee de basisboete vermenigvuldigd kan worden, verhoogd van 3 naar 5. De boeteregels zijn niet uitgevaardigd door de NMa, maar door de minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (destijds Economische Zaken.)

Bij andere overtredingen van de wetgeving waarop de NMa toeziet, wordt een percentage van de jaaromzet van de onderneming als uitgangspunt genomen. Overtredingen zijn bijvoorbeeld het niet tijdig melden van een concentratie of het verbreken van een zegel van ruimtes die de NMa bij een bedrijfsbezoek heeft afgesloten. Een voorbeeld van een overtreding in de energiesector is het niet naleven van tariefstructuren en voorwaarden die de NMa heeft vastgesteld of het overtreden van de regels ter bescherming van de consument.

De hoogte van de boete voor natuurlijke personen hangt af van de ernst van de overtreding, van de hoogte van het belastbaar inkomen en van het eigen vermogen. Beboetbare personen zijn bestuurders die opdracht hebben gegeven tot, of feitelijk leiding hebben gegeven aan een overtreding.

• Beleidsregels bestuurlijke boetes 2009
• Nieuwe boetebeleidsregels van kracht, nieuwsbericht 2009

Overtredingen die vóór 1 oktober 2009 beëindigd zijn, worden nog behandeld volgens de oude regelingen.

• Boetecode van de NMa uit 2007
• Bijlage bij boetecode 2007

Zaken waarin het rapport vóór 1 juli 2007 is toegezonden

Als het onderzoeksrapport van de NMa naar de betrokken partijen is gezonden vóór 1 juli 2007, past de NMa de Boeterichtsnoeren 2001 toe bij overtredingen van de artikelen 6 en/of 24 van de Mededingingswet en artikelen 101 en/of 102 van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (voorheen artikelen 81 en 82 van het EG-verdrag). 

• Boeterichtsnoeren 2001

Voor de vervoersector gelden sinds 1 oktober 2009 eigen boeteregels. Een boete kan worden opgelegd bij overtreding van de Spoorwegwet, de Wet luchtvaart of de Loodsenwet. Op overtredingen van deze drie wetten zijn de beleidsregels van de minister niet van toepassing. De NMa bepaalt de hoogte van de boete op basis van haar eigen Beleidsregels bestuurlijke boetes vervoerswetgeving.

Ook andere toezichthouders op de mededinging hanteren boeteregels. De laatste jaren sluiten deze regels steeds meer aan bij de systematiek die de NMa in 2001 introduceerde: beboeting op basis van de bij de overtreding betrokken omzet. Behalve de Europese Commissie hanteren ook nationale toezichthouders dergelijke richtsnoeren.

In 2008 publiceerden de samenwerkende toezichthouders in Europa beginselen voor beboeting van inbreuken op het kartelverbod en het verbod van misbruik van een economische machtspositie, de zogenoemde ECA Principles for convergence.

Een bedrijf of een persoon kan zelf bij de NMa melden dat het deelneemt aan een kartel. Als het bedrijf of de persoon het kartel meldt, is boetevermindering mogelijk. De eerste melder kan zelfs een boete ontlopen.

Relevante documenten

• Beleidsregels van de minister van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie (destijds Economische Zaken)  tot vermindering van bestuurlijke boetes betreffende kartels